آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج یکی از مهمترین آزمایشاتی است که توصیه می شود قبل از ازدواج، تمامی زوج ها انجام دهند. خوشبختانه در چند دهه اخیر، از طریق فرهنگ سازی هایی که انجام شده است، مردم اهمیت انجام این نوع آزمایشات را درک نموده اند.

یکی از بدترین اتفاقات برای هر زوج، داشتن فرزندی معلول و یا به عبارت دیگر مبتلا به بیماری ژنتیکی است. بخش عمده ای از این بیماری ها، در اثر نواقص ژنی رخ می دهد که از والدین به ارث خواهد رسید. در نتیجه با آگاهی از ژنوم هر کدام از همسران، می توان از بروز این بیماری ها پیشگیری نمود.

آزمایش ژنتیک چیست؟

در ابتدا لازم است بدانیم که منظور از آزمایش ژنتیک چه بوده و چه حقایقی را برای ما آشکار خواهد نمود. همانگونه که می دانید، هر فرزند نیمی از ژنوم خود را از پدر و نیمی دیگر را از والدین به ارث می برد. به این معنا که تمامی ژن ها -چه خوب و چه بد- از والدین شما به بدنتان انتقال پیدا خواهد کرد.

اینکه قبل از بارداری افراد از کیفیت و سلامت ژنوم خود اطمینان داشته باشند، سلامت ژنتیکی فرزندان را تضمین خواهد کرد. در آزمایش ژنتیک کمک می کند متخصصان تغییرات در یک ژن و یا کروموزوم خاص را بیابند. برای این منظور نمونه گیری از خون و یا بافت بدن انجام می گیرد.

آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج

اهمیت انجام آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج

  • اولین مورد که در مشاوره های ژنتیک قبل از ازدواج مورد بررسی قرار می گیرد، سلامت زوجین است. در صورتی که شما اختلال یا بیماری خاصی داشته باشید، ابتدا متخصصین گمان را بر این می گذارند که شما به یک نقص ژنتیکی مبتلا هستید. در نتیجه لازم است آزمایش ژنتیک انجام شود.
  • اما عمدتا زوج ها هیچ مشکلی ندارند اما در خاندان خود، یک بیماری موروثی را مشاهده نموده و اکنون نگران این هستند که این بیماری به فرزندان آن ها نیز انتقال یابد. در این موارد باید این آزمایش قبل از ازدواج انجام شود، تا در صورت وجود ژن معیوب در بدن هر کدام از زوجین، اقدامات لازم انجام گیرد.
  • متاسفانه در ایران آمار ازدواج های خانوادگی بسیار بالا است. ازدواج افرادی که قرابت ژنتیکی زیادی با یکدیگر دارند، خطر ابتلا به ناهنجاری های ژنی در فرزندان را بیشتر می کند. بهتر بود که دولت انجام آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج را برای افرادی که ازدواج فامیلی دارند اجباری نماید تا از این طریق سلامت نسل آینده را تضمین نماید.
  • یکی از مشکلاتی که در میان همسران به وجود می آید، ناباروری هر کدام و در نتیجه محروم شدن از داشتن فرزند است. شما می توانید قبل از ازدواج آزمایش ژنتیک را انجام دهید و در صورتی که یکی از طرفین نازا بوده و امکان درمان وجود ندارد، اقدام به ازدواج نکنید.
  • به دنیا آوردن فرزند مرده که اصطلاحا مرده زایی نامیده می شود، از دیگر مشکلاتی است که همسران دچار آن شده و ممکن است تا چندین سال با این معضل درگیر باشند. با کمک این آزمایش قبل از ازدواج می توان از رخ دادن این مشکل در آینده آگاه شد.
  • یکی از بیماری هایی که در نوزادان به ویژه در ازدواج های فامیلی دیده می شود، بیماری متابولیکی ارثی است. این فرزندان آنزیم های مورد نیاز برای انجام واکنش ها و فعالیت های متابولیکی بدن را نداشته و یا به مقدار کم در بدنشان سنتز می شود. عمدتا این بیماری در ازدواج های فامیلی رخ می دهد.

اهمیت انجام آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج

آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج برای چه کسانی ضروری است

در بدن تمامی انسان ها حدود 7 یا 8 ژن معیوب وجود دارد که در هر نسل احتمال روشن بودن آن وجود دارد. حال اگر شما ازدواج فامیلی داشته باشید، به این معنا است که جد مشترک بین زوجین وجود دارد در نتیجه احتمال به ارث رسیدن این ژن ها به فرزندان چندین برابر بیشتر از زمانی خواهد بود که همسران، غریبه هستند.  بنابراین به طور کلی انجام آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج برای افراد زیر الزامی است:

  • همسرانی که با یکدیگر قرابت فامیلی دارند.
  • افرادی که در خاندان خود انتقال یک بیماری ارثی را شاهد هستند. ممکن است شما به ظاهر به این بیماری مبتلا نباشید ولی ناقل ژن معیوب بوده و به احتمال قوی فرزندتان دچار چنین عارضه ای خواهد شد.
  • در صورتی که هر کدام از زوجین، به یک بیماری ژنتیکی مبتلا باشد.

بهترین زمان برای انجام آزمایش ژنتیک

پیشگیری بهتر از درمان است در نتیجه در هر عارضه ای، اگر بتوان از راه های مبتلا به آن پیشگیری نمود، سلامتی تضمین شده خواهد بود. این مسئله در مورد بیماری های ژنتیکی که ژن ها در بروز آن ها نقش دارند، اهمیت بیشتری دارد چرا که هر ژن معیوب، به معنی خطر جدی برای فرزندان نسل بعد خواهد بود. عاقلانه است که قبل از ازدواج آزمایش های ژنتیک را انجام دهید تا از همان ابتدا از وضعیت ژنوم خود اطلاع داشته باشید. اینکه شما اطمینان داشته باشید فرزندتان به بیماری ژنتیکی مبتلا نمی شود به این معنا است که نسل آینده سالم خواهد بود مگر اینکه عوامل محیطی منجر به بروز بیماری گردد.

بهترین زمان برای انجام آزمایش ژنتیک

تفسیر نتایج آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج

بعد از مشاوره ژنتیک قبل از ازدواج و انجام آزمایش های ژنتیک، لازم است تفسیر آن توسط متخصصین انجام گیرد. توجه داشته باشید که انجام این کار در حیطه تخصص هر فرد نبوده و مشاور باید براساس سابقه خانوادگی فرد از نظر ابتلا به نوع خاصی از بیماری و نوع تست انجام شده، تفسیر را انجام دهد. در این صورت دو حالت وجود دارد:

  • اگر جواب تست مثبت باشد، به این معنا است که یک ژن خاص دارای تغییرات نامطلوب بوده و در نتیجه احتمال انتقال بیماری مربوط به آن ژن به فرزندان وجود دارد. در نتیجه باید تست های بیشتر انجام گیرد. البته توجه داشته باشید که با این آزمایش ژنتیک نمی توان شدت و مدت بیماری را تعیین نمود.

در صورت منفی بودن تست، نتیجه گیری می شود که ناهنجاری در ژن خاص وجود ندارد. البته اگر افراد خانواده هر کدام از زوجین دچار بیماری باشد و اکنون نتیجه آزمایش ژنتیک قبل از ازدواج ناهنجاری ژنی در مورد بیماری را نشان نداده باشد، لازم است تست های دیگر هم انجام شود.